CSE | Citizens’ Europe

Category: Παναγιώτης Πασπαλιάρης

  • Παναγιώτης Πασπαλιάρης – Περί λύχνων αφάς

  • Ο Θεμελιωτής της Ευρωπαϊκής Ιδέας

    galatia

    Προσπαθήστε να φέρετε στη μνήμη σας τον «θνήσκοντα Γαλάτη». Το ρωμαϊκό μαρμάρινο αντίγραφο που βρίσκεται σήμερα στο μουσείο του Καπιτωλίου. Στις αρχές του 19ου αιώνα η Ευρώπη μοιάζει πολύ με αυτή τη μορφή, με το σώμα ενός πληγωμένου στρατιώτη. Η ανοιχτή πληγή δεν είναι άλλη από τη Γαλλική επικράτεια. Η επανάσταση του 1789 έχει σαρώσει τις ψυχές όλων των ευρωπαίων που μπορούν να διαβάσουν Ρουσό ή να ονειρευτούν μια δικαιότερη ζωή.

    Η Γαλλία εκτέλεσε τον μονάρχη της, έγινε ριζοσπαστική δημοκρατία Ιακωβίνων επαναστατών. Ένας στρατηγός της κατανίκησε τους εχθρούς της και εξήγαγε τις αρχές της στην Ευρώπη. Όμως η φιλοδοξία του είναι τέτοια που κατέληξε το ίδιο απολυταρχικός και αλαζόνας με τους παλιούς μονάρχες. Ο Ναπολέων Βοναπάρτης είναι μια δύναμη που στους λαούς άλλοτε φαινόταν ως ο απελευθερωτής τους και άλλοτε ως ο καταπιεστής τους.

    Αυτή ήταν και η πρώτη σοβαρή εργασία που ανέλαβε ο Καποδίστριας περί το 1811-12. Ως αρχηγός της αντικατασκοπείας του ναυάρχου Τσιτσαγκώφ αρχικά και αργότερα του αρχιστρατήγου Μπάρκλει Ντε Τογί, ανέλαβε τη διεκπεραίωση του ψυχολογικού πολέμου πριν και μετά κάθε συνάντηση του Γαλλικού και του Ρωσικού στρατού στα πεδία μαχών.

    Το βασικότερο στοιχείο για μια στρατιά σε ξένο έδαφος είναι η φιλία των κατοίκων του. Αυτή εξασφαλιζόταν αν ο Ναπολέων παρουσιαζόταν ως καταπιεστής και ο τσάρος ως απελευθερωτής. Η μάχη έπρεπε για τους γηγενείς να μοιάζει ως μάχη για την πατρίδα τους και όχι για έναν μονάρχη. Αυτό ήταν και το μυστικό της επιτυχίας του Καποδίστρια στα πεδία των μαχών, στα οποία παρεμπιπτόντως παρασημοφορήθηκε πολλαπλά και πρώτα από όλα με το λευκό χρώμα στο κεφάλι του.

    Είχε την τύχη να υπηρετεί τον τσάρο Αλέξανδρο, που εκείνο τον καιρό ήταν πιο φιλελεύθερος από όλους τους ηγεμόνες της Ευρώπης. Ο τσάρος πρόσεξε την ικανότητα αλλά και τα όμοια φιλελεύθερα αισθήματα του συνομήλικού του 35άρη Κερκυραίου κόμη. Του ανέθεσε τη δύσκολη υπόθεση της Ελβετίας. Την ημέρα εκείνη οι Ελβετοί μπορούν να την γιορτάζουν ως επέτειο της δημοκρατίας τους, της ελευθερίας και της ουδετερότητας, που θεμελίωσε μέχρι τις μέρες μας την ευμάρεια της κοινωνίας τους.

    Ο Ναπολέων ηττήθηκε οριστικά. Οι παλιοί ηγεμόνες θέλησαν να ξαναστήσουν την Ευρώπη με έναν τέτοιο τρόπο που δε θα χρειαζόταν πια να πολεμούν. Προς τούτο ξεκίνησε ένας εξαντλητικός χορός με τόνους σαμπάνιας και εκλεπτυσμένου φαγητού, που το είπαν και συνέδριο της Βιέννης. Η κατάσταση στην πρωτεύουσα της Αυστρίας το 1814 και 15 ήταν ως εξής:

    Ο τσάρος της Ρωσίας έκανε έρωτα για όλους.
    Ο βασιλιάς της Πρωσίας σκεφτόταν για όλους.
    Ο βασιλιάς της Δανίας μιλούσε για όλους.
    Ο βασιλιάς της Βαυαρίας (ο πατέρας του Όθωνα) έπινε για όλους.
    Ο βασιλιάς της Βυτεμβέργης έτρωγε για όλους.
    Κι ο Αυτοκράτορας της Αυστρίας πλήρωνε για όλους.

    Σ΄ αυτό το κλίμα της χαρωπής διάθεσης μπήκε στις αυτοκρατορικές αίθουσες, πάντα μαυροφορεμένος, μα με ηρεμία και απίστευτη γλυκύτητα στους τρόπους και στο πρόσωπο, ο Καποδίστριας. Ίδιος ο Άγιος Ιωάννης της Αποκάλυψης όπως τον είπε ο Μέττερνιχ. Δεν επιθυμούσε ούτε να γιορτάσει ούτε να χορέψει ούτε να ερωτευτεί. Καταδίκαζε απερίφραστα την ελαφρότητα της εποχής του. Δεν μπορούσε να την αντιληφθεί κι αυτό γιατί είχε άλλη ατζέντα να τον καθοδηγεί: την απελευθέρωση της πατρίδας του.

    Η πραγματική πρόκληση για τους νικητές κάθε πολέμου είναι πώς θα μοιράσουν τα πράγματα μετά τη νίκη τους. Κι έτσι ο μεγάλος εχθρός του τσάρου ήταν ο υπουργός εξωτερικών της Αυστρίας, ο οικοδεσπότης Μέττερνιχ, ο οποίος είχε επίσης μια δική του ισχυρή ατζέντα για το μέλλον. Ο τσάρος αδυνατούσε να τα βγάλει πέρα μαζί του μέχρι που μπήκε στο ιδιαίτερο δωμάτιο του για να μελετήσει την αλληλογραφία του ο Καποδίστριας. Ο κόσμος είχε μια τελευταία ελπίδα για να προχωρήσει.

    Για να καταλάβουμε τι έκανε ο Καποδίστριας στην παγκόσμια διπλωματική σκηνή, ποιον κόσμο προσπάθησε να επιβάλει και ποια κοσμοθεωρία, πρέπει να καταλάβουμε ποιον κόσμο προσπαθούσε να στήσει στον αντίποδα ο Μέττερνιχ. Για τον Μεττερνιχ λοιπόν οι λαοί δεν είχαν πατρίδα. Είχαν ηγεμόνα. Η βάση ενός κράτους δεν ήταν το έθνος αλλά τα κληρονομικά δικαιώματα και τα παντρολογήματα των βασιλέων. Ο κόσμος έπρεπε να γυρίσει στο αρχαίο καθεστώς, σα να μην είχε γίνει ποτέ η Γαλλική επανάσταση ούτε ο διαφωτισμός.

    Τα μέσα του Μέττερνιχ ήταν δύο: Η απευθείας συνεννόηση Αγγλίας, Πρωσίας, Ρωσίας και Αυστρίας και η άμεση κατάπνιξη στο αίμα κάθε αμφισβήτησης στις αποφάσεις τους. Γι’ αυτόν υπήρχε μόνο η τετραπλή συμμαχία. Όλους τους υπόλοιπους τους χαρακτήριζε υποσυμμάχους αν επικροτούσαν τις αποφάσεις του και τρομοκράτες, Ιακωβίνους, επαναστάτες αν δεν τις σέβονταν. Ο Μέττερνιχ ήταν λοιπόν ο εκφραστής της Παλινόρθωσης.

    Σε έναν τέτοιον κόσμο αλυσοδεμένο στις μοναρχικές συμφωνίες η Ελλάδα δε θα μπορούσε ποτέ να απελευθερωθεί. Αυτό ήταν το πρώτο στοιχείο για τον Καποδίστρια. Το δεύτερο ήταν ότι αυτός ο κόσμος του Μέττερνιχ δεν είχε καμιά τύχη να επικρατήσει σε ένα μέλλον όπου όλο και περισσότεροι Ευρωπαίοι πολίτες αφυπνίζονταν. Για τον Καποδίστρια η βάση ενός κράτους δεν ήταν ο ηγεμόνας, αλλά η απόφαση των πολιτών να δημιουργήσουν μια πατρίδα γι’ αυτούς και τα παιδιά τους.

    Παρά τον θαυμασμό του στον ρεπουμπλικανισμό και τη δημοκρατία ο Καποδίστριας δε θέλησε να καταργήσει τους μονάρχες. Πώς θα μπορούσε άραγε ως υπουργός εξωτερικών ενός τσάρου. Αυτό που θέλησε είναι να μεταρρυθμίσει τις μοναρχίες. Πίστευε και όπου μπορούσε επέβαλε θεσμούς και συντάγματα. Ακόμα και σε κτήσεις του τσάρου όπως την Πολωνία και τη Βεσσαραβία.

    Παρότρυνε τους πάντες, ακόμα και τον ηγεμόνα του, στην απαραίτητη προεργασία για μια συνταγματική μοναρχία. Οι άνθρωποι έπρεπε να διαφωτιστούν μέσω της μόρφωσης για να μπορούν να διεκδικήσουν Σύνταγμα. Συγκεκριμένα γνώρισε στον τσάρο τη μέθοδο Πεσταλότσι, μέσα από τα εκπαιδευτήρια του φίλου του Φαλεμπεργκ στην Ελβετία. Στο αγρόκτημα του Φάλεμπεργκ οι νέοι συνδέονταν με τη γη μέσα από ένα απίστευτα προοδευτικό για τις μέρες μας πρόγραμμα αγροτικής οικονομίας, και αποκτούσαν ηθική υπόσταση και ανεξαρτησία σκέψης.

    Πίστευε πως στο τέλος ενός δρόμου όπου μία και μόνο γενιά θα μορφωνόταν με τον τρόπο αυτό, ανέμενε τους πολίτες ενός κράτους, ελεύθερους καλλιεργητές γης κατά κύριο λόγο, μια ελεύθερη ζωή, πρόοδος στην κοινωνία και την οικονομία του τόπου τους που θα έφερνε ειρηνική διάθεση και ευτυχία στους ανθρώπους. Ο Καποδίστριας ήταν λοιπόν ο έτερος πόλος του κόσμου που χτιζόταν. Ήταν ο πρώτος κι ο μεγαλύτερος μεταρρυθμιστής πολιτικός στην Ευρώπη.

    Εδώ πρέπει μόνο να απαριθμήσουμε τις προσπάθειές του που στηρίζουν αυτόν τον χαρακτηρισμό:

    1. Έδωσε το πλέον φιλελεύθερο Σύνταγμα με πρόβλεψη ουδετερότητας στους Ελβετούς. .
    2. Βοήθησε τους Γερμανούς όσο κανείς εκείνη την εποχή στην πορεία της ομοσπονδιοποίησής τους. Διεκδίκησε μάλιστα την ουδετερότητα και τον αφοπλισμό της χώρας τους, ο οποίος έφερε την ειρήνη στην Ευρώπη 150 χρόνια μετά.
    3. Διεκδίκησε τον σταδιακό αφοπλισμό όλης της ηπείρου.
    4. Πρότεινε τη δημόσια καταδίκη της μονομερούς επέμβασης μιας μεγάλης δύναμης στα πράγματα ενός άλλου κράτους
    5. Συγκεκριμένα, προσπάθησε δύο φορές να λυτρώσει τους Ιταλούς από την επεμβατικότητα της ξένης δύναμης (της Αυστρίας).
    6. Επέβαλε σε πλείστες περιπτώσεις την απεμπόληση της μυστικής διπλωματίας προς όφελος μιας φανερής και ειλικρινούς συνεννόησης των λαών (περίπτωση Πολωνίας, Γαλλίας, τριπλή συμμαχία κατά της Ρωσίας κ.ο.κ.)
    7. Προσπάθησε να επιβάλει Σύνταγμα στη διεφθαρμένη μοναρχία της Ισπανίας. Επίσης γενική αμνηστία, απελευθέρωση των πολιτικών κρατουμένων, κατάργηση των φορολογικών προνομίων των ευγενών.
    8. Πρότεινε την κατάργηση του δουλεμπορίου με το οποίο οι Ευρωπαίοι εκμεταλλεύονταν την Αφρικανική ήπειρο και την ίδρυση προς τούτο διεθνούς οργανισμού επιτήρησης.
    9. Πρότεινε την ανεξαρτητοποίηση των Ισπανικών και Πορτογαλικών αποικιών.
    10. Έσωσε τη Γαλλία από το διαμελισμό, και την Ευρώπη ίσως από νέους εθνικούς πολέμους για 100 χρόνια.

     

    Στα καθ’ ημάς:

    1. Γλίτωσε τους Μολδαβούς και τους Βλάχους από τις σφαγές των Οθωμανών
    2. Έσωσε τη Σέρβικη επανάσταση από την ολοκληρωτική καταστροφή
    3. Έσωσε την Ιόνιο Πολιτεία από τους Αυστριακούς, έστω κι αν οι Άγγλοι αποδείχτηκαν εξίσου σκληροί καταπιεστές.
    4. Οργάνωσε παρασκηνιακά το ξέσπασμα της ελληνικής επανάστασης.
    5. Τουλάχιστο σε 4 περιπτώσεις έσωσε την επανάσταση από τον οριστικό όλεθρο (αυτό όμως είναι θέμα για άλλη συνάντησή μας)

     

    Υπάρχει ένα ζήτημα ιστορικό που πρέπει κάποια στιγμή να αφήσουν οι κοντόφθαλμες αρχές να ερευνηθεί. Κατά πόσον ο Καποδίστριας ήταν αυτός που έβλεπε απλώς τις επαναστάσεις να ξεσπούν παντού στην Ευρώπη και επιδίωκε με το μεταρρυθμιστικό του έργο να τις σβήσει όπως πιστεύουν σήμερα οι περισσότεροι ιστορικοί ή ήταν ο κρυφός εμψυχωτής, ο χρηματοδότης και αρχηγός τους όπως πίστευε ο Μέττερνιχ και ο βασιλιάς της Αγγλίας. Ο «αρχηγός των ‘ούλτρα’ φιλελευθέρων» έλεγε ο Μέττερνιχ. Ένας «αλήτης» όπως τον αποκαλούσε ο Γεώργιος Δ΄. Μόνο πλήρης πρόσβαση στα αρχεία των κρατών μπορεί να μας αποκαλύψει τις λεπτομέρειες.

    Ξαναγυρίζοντας σε αυτά για το οποία σήμερα είμαστε σίγουροι θέλουμε να τονίσουμε μια ελάχιστα γνωστή σήμερα πτυχή της πολιτικής δραστηριότητας του Κερκυραίου κόμη. Στο συνέδριο του Άαχεν το 1818 ο Καποδίστριας προσπαθώντας να επιβάλλει το μεταρρυθμιστικό και φιλελεύθερό του πρόγραμμα κατέθεσε το υπόμνημα που θέτει τις αρχές της Ενωμένης Ευρώπης.

    Είπε πως η συμφωνία των τεσσάρων μεγάλων νικητριών δυνάμεων δεν έγινε για να καταπιέζονται οι υπόλοιποι λαοί εθνικά και κοινωνικά. Είπε πως οι δυνάμεις αυτές δεν έχουν το δικαίωμα να επεμβαίνουν μονομερώς στις υποθέσεις μικρών κρατών. Προέκρινε μια γενικότερη ισότιμη συμμαχία όλων των ευρωπαϊκών λαών, οι οποίοι από κοινού θα αποφάσιζαν για τα ζητήματα της Ευρώπης. Οι τέσσερις μεγάλοι θα λειτουργούσαν ως το συμβούλιο ασφαλείας και θα επέμβαιναν από κοινού σε υποθέσεις που το σύνολο της Ευρώπης αποφάσιζε να επέμβουν. Εκεί σε αυτό το υπόμνημα τέθηκαν τα θεμέλια της Ευρωπαϊκής Ένωσης αλλά και της Κοινωνίας των Εθνών.

    Έγραφε κάποτε ο Καποδίστριας: «Δεν είμαστε πια στην εποχή όπου μυστικές και υποθετικές συμμαχίες μπορούν να σώσουν αυτοκρατορίες. Αυτό που μπορεί να τις προφυλάξει σήμερα είναι μια γενική συμμαχία, που για να πετύχει πρέπει να είναι ένα δημόσιο γεγονός και όχι μια υπόθεση ή ένα μυστικό».

    Και σε άλλη περίπτωση: «Στη μία πλευρά υπάρχει η προοπτική μιας ειλικρινούς φιλίας ανάμεσα σε όλα τα κράτη και η προοπτική μιας προοδευτικής ολοκλήρωσης των κοινωνικών θεσμών. Στην άλλη πλευρά εμφανίζεται η φρικτή αυτοκρατορία της αναρχίας και του επαναστατικού δεσποτισμού με όλους τους κινδύνους του ‘διαίρει και βασίλευε’ της παλιάς διπλωματίας».

    Στην αντίπερα όχθη και πάλι. Το 1819 ο Μέττερνιχ έγραφε εμπιστευτικά για τον μεγάλο του αντίπαλο: «Ο Καποδίστριας δεν είναι κακός άνθρωπος, αλλά ειλικρινά είναι ένας εντελώς ηλίθιος, ένα τέλειο παράδειγμα ξεροκεφαλιάς και κακής οπτικής. Ζει σε έναν κόσμο που για εμάς αποτελεί εφιάλτη».

    Την επόμενη χρονιά ο Μέττερνιχ έπινε τσάι με τον τσάρο και εκμεταλλευόμενος όλη την προεργασία του ενάντια στον Καποδίστρια τον έπεισε ότι η νέα τάξη πραγμάτων του υπουργού του, στην πραγματικότητα ήταν ευθεία απειλή προς τον ίδιο. «Αν ήξερα», είπε, «ότι με ένα τσάι θα άλλαζα τόσο εύκολα τη γνώμη του τσάρου, θα έφερνα ένα καράβι τσαγιού από την Ασία για να πείσω και τον υπουργό του».

    Έτσι κι έγινε. Ο Καποδίστριας προσπάθησε να ωθήσει τον τσάρο προς τον πόλεμο με την Τουρκία αλλά ήταν ήδη πολύ αργά. Ο Μέττερνιχ μπορούσε πια ελεύθερος να επιβάλλει το δικό του πρόγραμμα καταπίεσης των λαών και παλινόρθωσης της απόλυτης εξουσίας των ηγεμόνων και της μυστικής τους διπλωματίας στα πράγματα της Ευρώπης.

    Δυο στιγμές τουλάχιστο της μετέπειτα καριέρας του θα θυμήθηκε ίσως τον άσπονδο φίλο του, τον Καποδίστρια. Η πρώτη ήταν το 1827 την ημέρα του τρίτου γάμου του, όταν και του αναγγέλθηκε πως η Γαλλία, η Αγγλία και η Ρωσία είχαν συνθλίψει τον Ιμπραήμ στο Ναβαρίνο, και μαζί τη σιγουριά του για την ισχύ και τον έλεγχο της Ιερής του Συμμαχίας. Η δεύτερη ήταν το 1848 όταν διέφευγε από την πίσω πόρτα και τον κήπο της καγκελαρίας κρυφά υπό το φόβο των επαναστατών. Ο εφιαλτικός γι’ αυτόν και τους όμοιους του κόσμος του Ιωάννη Καποδίστρια είχε επικρατήσει πια οριστικά.

    Τι θα έλεγε όμως ο Καποδίστριας σήμερα, αν ήταν στην κορυφή της Ευρωπαϊκής διπλωματίας; Τι κι αν έχουν περάσει 2 αιώνες, τι και αν ο κόσμος έχει αλλάξει σημαντικά. Δε χρειάζεται κανένα ρίσκο κανένα άλμα της σκέψης ούτε ερμηνεία των λόγων του. Χρειάζεται μόνο μνεία των έργων του:

    • Σεβαστείτε την ελευθερία και την αυτοδιάθεση των λαών
    • Μην αφήνετε τα ισχυρά κράτη να επιβάλλουν τις απόψεις τους και να καταπιέζουν τα μικρότερα κράτη
    • Καταργήστε τη μυστική διπλωματία
    • Βαθύνετε τις δημοκρατίες σας, μεγαλώστε τις και φτιάχνετε νέα πιο προοδευτικά Συντάγματα
    • Σεβαστείτε τα ανθρώπινα δικαιώματα
    • Καταργήστε το σύγχρονο δουλεμπόριο των ανθρώπων
    • Προχωρήστε σε γενικό αφοπλισμό
    • Μεταρρυθμίστε τον κόσμο σας, μην αμελείτε προς τούτο την ευτυχία του κάθε ανθρώπου ξεχωριστά, τη σύνδεσή του με τη γη, την μόρφωση, το ήθος, την καλλιέργειά του.

  • Ο ευεργέτης της Γαλλίας

    Ο Ναπολέων κατόρθωσε να εξάγει τη Γαλλική Επανάσταση στην Ευρώπη και μερικά από τα θαυμαστά της επιτεύγματα. Στο Αμπουκίρ, στο Άουστερλιτζ, στην Ιένη, στο Μποροντίνο κέρδισε άλλοτε με συντριπτικά χτυπήματα και άλλοτε με μεγάλες απώλειες τους ηγεμόνες της παλιάς Ευρωπαϊκής τάξης. Κάποιοι από αυτούς άλλαξαν τον τρόπο σκέψης τους, ενσωμάτωσαν αρχές και ιδέες της Γαλλίας και επανέκαμψαν για ένα καίριο χτύπημα στη Λειψία, στις 19 Οκτωβρίου 1813.

    Στο συνέδριο της ειρήνης που ακολούθησε οι νικητές δεν επέλεξαν να συντρίψουν τη Γαλλία και έστειλαν τον Βοναπάρτη στην εξορία. Όλα άλλαξαν όμως όταν ο Κορσικανός δραπέτευσε από τη νήσο Έλβα και οδήγησε μια νέα στρατιά απέναντι στους ενωμένους εχθρούς του στις 18 Ιουνίου του 1815. Ήταν οι 100 ημέρες της τελευταίας αναλαμπής του ολετήρα της ηπείρου μας.

     

    Ο στρατάρχης Μπλούχερ και ο Ταλλεϋράνδος

    Το καλοκαίρι του 1815 οι Πρώσοι και οι σύμμαχοί τους μπήκαν στο Παρίσι. Ο στρατάρχης Μπλούχερ ναρκοθέτησε τη γέφυρα της Ιένης στον Σηκουάνα, που χτίστηκε για να θυμίζει στον κόσμο την οδυνηρή ήττα των Πρώσσων από τους Γάλλους το 1806. Ο επανακάμψας Ταλλεϋράνδος, πρωθυπουργός της Γαλλίας απείλησε μέσω απεσταλμένου ότι θα σταθεί ο ίδιος στο κέντρο της γέφυρας για να μην την ανατινάξει ο Γερμανός στρατηγός.

    Ο Μπλούχερ σκέφτηκε λίγο και ζήτησε από τους στρατιώτες του να μην πυροδοτήσουν τα εκρηκτικά, μέχρι να φτάσει όντως ο Ταλλεϋράνδος στο κέντρο της γέφυρας, για να τον ανατινάξει κι αυτόν. «Μπλούχερ» ονόμαζαν οι Γάλλοι τα άγρια, αιμοβόρα σκυλιά τους, για αιώνες μετά. Τον Ταλλεϋράνδο αντίθετα τον θεωρούν ως τον ευεργέτη της Γαλλίας, καθώς με περίτεχνες διπλωματικές ενέργειες κατάφερε να αποτρέψει την διάλυση της. Αυτό τουλάχιστον διδάσκεται στα γαλλικά σχολεία.

    Η αλήθεια όμως είναι ότι οι ιστορικοί πιστεύουν σήμερα τη θεωρία του «ευεργέτη» Ταλλεϋράνδου έχοντας ως πηγή ένα κείμενο της εποχής: το πόνημα του ίδιου του Γάλλου ευγενή για τις ενέργειές του στα συνέδρια της ειρήνης. Η αλήθεια είναι επίσης ότι σε αυτή την πιο κρίσιμη φάση για τη Γαλλία, είχε ξεμείνει από ραδιουργίες και παλιομοδίτικη ακόμα και για την εποχή γοητεία. Απείλησε τους συμμάχους ότι θα παραιτηθεί αν η Γαλλία διαμελιζόταν. Οι σύμμαχοι αδιαφόρησαν και ο Βουρβόνος βασιλιάς δέχτηκε την παραίτησή του.

     

    Ο πέμπτος δούκας του Ρισελιέ

    Ο ArmandEmmanueldeVignerotduPlessis, 5ος δούκας του Ρισελιέ, είχε τόσο μακρά σχέση με τους «νόμιμους» βασιλιάδες της Γαλλίας όση υποδηλώνει το όνομά του. Έφυγε από τη Γαλλία μετά την επανάσταση και υπηρέτησε τον Ρώσο αυτοκράτορα. Αυτός του ανέθεσε μεταξύ άλλων την ίδρυση της πόλης της Οδησσού. Η οργανωτική του ικανότητα ήταν πολύ πάνω του μετρίου. Μια λαμπρή ρωσική πρωτεύουσα θα δέσποζε πια στη Μαύρη Θάλασσα για του αιώνες που θα έρχονταν.

    Ο Ρισελιέ γύρισε στη Γαλλία μαζί με τους βουρβόνους και ανέλαβε την πρωθυπουργία μετά τον Ταλλεϋράνδο. Μετέβη απελπισμένος στα δωμάτια που είχε καταλύσει ο Τσάρος στο Παρίσι. Του είχαν μόλις ανακοινώσει τη διάλυση της Γαλλίας, τόσο εδαφική όσο και οικονομική. Τον δέχτηκε ο νέος εξ’ απορρήτων του Αλεξάνδρου Α΄, ο κόμης Ιωάννης Καποδίστριας, με τον οποίο φαίνεται να γνωρίζονταν καλά. Ο Ρισελιέ μίλησε στον Καποδίστρια για τα δεινά που περίμεναν τη Γαλλία. Αυτός τον άκουσε ήρεμος και του είπε:

    «Κατέχω ένα αλάνθαστο τρόπο για να σωθεί η χώρα σας σήμερα. Αύριο θα είναι αργά. Θέλετε να τον ακούσετε;»

    «Εννοείται» απαντά ο Ρισελιέ.

    Ο Καποδίστριας πήγε στο διπλανό δωμάτιο και υπαγόρεψε στον γραμματέα του, Αλέξανδρο Στούρτζα μια ψεύτικη επιστολή από τον Λουδοβίκο ΙΗ΄ προς τον τσάρο. Σε αυτήν έλεγε πώς προτιμούσε να ακουμπήσει την κορώνα κάτω από τον θρόνο για να την πάρουν οι σύμμαχοι, παρά να παραδώσει την Γαλλία ταπεινωμένη και διαμελισμένη σε αυτούς.

    Η επιστολή αντιγράφτηκε πιστά από τον Λουδοβίκο και ιδιοχείρως. Την επομένη ο Στούρτζα την μετέφερε στον ειδοποιημένο Τσάρο την ώρα που συνεδρίαζε με τους συμμάχους. «Όπως το περίμενα», αναφώνησε ο Τσάρος έκπληκτος. «Είμαστε τώρα πιο ντροπιασμένοι από ποτέ. Ο Λουδοβίκος παραιτείται και καλά κάνει. Η Γαλλία δεν έχει βασιλιά. Βρείτε μου έναν άλλον αν μπορείτε. Όσον αφορά εμένα, δεν έχω καμία σχέση με αυτό. Ήρθε ο καιρός να πάω σπίτι μου και όλο αυτό να τελειώσει»[1].

    Η αποφασιστικότητα του Αλέξανδρου θορύβησε τους πάντες. Η οργή του καταλάγιασε τα πάθη εναντίον της Γαλλίας. Εκείνη την ημέρα, εκείνη τη στιγμή σώθηκε η Γαλλία από την καταστροφή. Και την έσωσε η διορατικότητα του Κερκυραίου κόμη και η υποκριτική τέχνη, αυτού που ο Ναπολέων αποκαλούσε τον μεγαλύτερο ηθοποιό της ανατολής (με τον οποίο, όπως επίσης έλεγε, αν ήταν γυναίκα, σίγουρα θα είχε συνάψει σχέση μαζί του).

     

    Οι μαρτυρίες

    Η μικρή αυτή ιστορία είναι εξόχως σημαντική για τους Γάλλους. Αν δεν υπήρχε αυτή η παρέμβαση η χώρα τους σήμερα δε θα ήταν αυτή που είναι. Αν δεν υπήρχε η πολιτική που ο Καποδίστριας εισηγήθηκε στον τσάρο και οδήγησε 3 χρόνια μετά στην οριστική επανένταξη της Γαλλίας στο κογκλάβιο των Μεγάλων Δυνάμεων η Γαλλία θα ήταν σήμερα μια μικρή χώρα, σαν το Βέλγιο, με ένδοξο όμως, επαναστατικό παρελθόν. Και η Ευρώπη θα είχε τσακιστεί από δεκάδες πολέμους πολύ πριν τους μεγάλους πολέμους που προκάλεσε η Γερμανία τον επόμενο αιώνα.

    Ο Ρισελιέ έγραψε στον τσάρο την 1η Οκτωβρίου του 1815: «Εξαιτίας της δικής του στιβαρής παρέμβασης λάβαμε την χαλάρωση των όρων. Γνωρίζω ότι ο κόμης Καποδίστριας ήταν εκτός των οδηγιών του. Τολμώ να παρακαλέσω την μεγαλειότητά σας να μην τον αποκηρύξετε».

    Κι ανάμεσα σε άλλους ο κόμης Μολέ έγραφε στα απομνημονεύματά του: «Αν η Γαλλία είναι ακόμα η Γαλλία, το οφείλει σε τρεις άνδρες, των οποίων δεν πρέπει ποτέ να ξεχάσει τα ονόματα. Στον Αλέξανδρο και δυο υπουργούς του. Τον Καποδίστρια και τον Πότσο Ντι Μπόργκο[2]»

     

    Η αμοιβή

    Δεν χωράει αμφιβολία ότι ο Καποδίστριας εκτός από την καθαρά διπλωματική μεγαλοφυή του σύλληψη για τη θέση της Γαλλίας στην ισορροπία των δυνάμεων που θα ειρήνευε την ήπειρο, προσδοκούσε και άλλα κέρδη από τη στάση του προς αυτή. Πίστευε ότι στον σχεδιαζόμενο από τότε ξεσηκωμό των Ελλήνων η Γαλλία θα στεκόταν αρωγός και αντίβαρο στην αρνητική στάση της Αγγλίας. Η ιστορία τον δικαίωσε στο ακέραιο.

    Είναι άγνωστο αν ο Ρισελιέ και ο Λουδοβίκος ήταν γνώστες αυτού του σχεδιασμού. Ίσως γι’ αυτό του πρότειναν πιο χειροπιαστές ανταμοιβές. Ο Λουδοβίκος του πρότεινε χρυσάφι. Ο Καποδίστριας αρνήθηκε. Ζήτησε μόνο τα διπλά αντίτυπα των βιβλίων που υπήρχαν στις βιβλιοθήκες της Γαλλίας με αρχαία ελληνικά κείμενα. Ήθελε να τα στείλει στην Κέρκυρα, στη βιβλιοθήκη που σχεδίαζε να ιδρύσει.

    Το αίτημα του έγινε μεν δεκτό, όμως δεν υλοποίηθηκε ποτέ, από όσο γνωρίζουμε. Αντ’ αυτού, η επόμενη δυναστεία της Γαλλίας, φρόντισε να συνδράμει την Αγγλία και τους Έλληνες κοτσαμπάσηδες στο σχέδιο της δολοφονίας του Κυβερνήτη της Ελλάδας, 17 χρόνια μετά. Στην πρεσβεία της Γαλλίας κατέφυγε ο ένας από τους δύο δολοφόνους του, ο Γεώργιος Μαυρομιχάλης, όπως είχε συμφωνηθεί πριν από το φονικό.

    Σήμερα, είναι αναγκαίο να μαθευτεί αυτό το περιστατικό στο Γαλλικό λαό. Ίσως γιατί η ιστορία οφείλει να αποκαθιστά την αλήθεια έστω και 200 χρόνια μετά. Ίσως γιατί οι λαοί της Ευρώπης πρέπει τώρα, περισσότερο από ποτέ, να μάθουν ότι η ύπαρξη του ενός εξυπηρετεί την ύπαρξη και του άλλου, και ότι η ίδια η ήπειρος ποτέ δεν κέρδισε από τη διάλυση ενός από τα παιδιά της. Ίσως απλώς, για να γίνει εν τέλει αυτή η δωρεά και να ανοίξει στην Κέρκυρα μια νέα βιβλιοθήκη με το όνομα «Ιωάννης Καποδίστριας».

     

    [1]Ρ. Στούρτζα – Edling, Memoires, Moscou 1888, σελ. 244-250

    [2] Κορσικανός διπλωμάτης του τσάρου, που βοήθησε τον Καποδίστρια στην οριστική επανένταξη της Γαλλίας στις μεγάλες δυνάμεις της ηπείρου.

  • Διαρροή στο «άγιο δισκοπότηρο» της Ιερής Συμμαχίας

    lieven«…Αυτό το γράμμα θα σε βρει ίσως θυμωμένο, ίσως χαρούμενο –αμφιβάλλω, ίσως απασχολημένο –είμαι σίγουρη. Άραγε ο παλμός σου χτυπάει γρήγορα ή αργά; Αργά ελπίζω. Γιατί αν δε χτύπαγε καθόλου θα ήσουν ήδη νεκρός. Έχεις ποτέ κάνει τον Άγιο Ιωάννη να το νιώσει;» Έτσι τελειώνει το γράμμα της Βαρόνης Lieven της 23ης Φεβρουαρίου 1822 προς τον εραστή της, πρίγκιπα Metternich, τον μεγάλο ανακριτή της Ευρώπης, όπως τον αποκαλούσαν οι διπλωμάτες της εποχής. Τον μεγαλύτερο διπλωμάτη όλων των εποχών, όπως εσφαλμένα τον χαρακτήρισε ο Henry Kissinger. Ποια είναι όμως η Βαρόνη και ποιος ο Άγιος Ιωάννης;

    «Άγιος Ιωάννης της Αποκάλυψης» ή «άντρας με το στυλ της Αποκάλυψης», ήταν το παρατσούκλι που είχε δώσει ο ίδιος ο Metternich στον υπουργό Εξωτερικών της Ρωσίας Ιωάννη Καποδίστρια. Η βαρόνη, αργότερα πριγκίπισσα Lieven, ήταν σύζυγος του πρεσβευτή της Ρωσίας στο Λονδίνο, του βαρόνου Lieven. Στην πραγματικότητα η ίδια ήταν που κινούσε τα νήματα της πρεσβείας. Ήταν ακόμη ερωμένη του Metternich από το 1818 και αλληλογραφούσε σχεδόν καθημερινά μαζί του. Οι σύγχρονοί της και οι μετέπειτα ιστορικοί συμφωνούν ότι στην ουσία ήταν κατάσκοπος του Metternich.

    Δύο γράμματα άλλαξαν την Ιστορία

    Το παραπάνω απόσπασμα αποδεικνύει ότι η βαρόνη ήταν ενήμερη για τις προσπάθειες του Metternich να διώξει τον Καποδίστρια από τη θέση του, γεγονός που επιτεύχθηκε αργότερα μέσα στην ίδια χρονιά.

    Αυτός ήταν και ο βασικός στόχος της τριανδρίας που κινούσε τα νήματα της αντίδρασης εκείνη την εποχή:να διώξουν τον αρχηγό της συνομωσίας των φιλελευθέρων της Ευρώπης. Εκτός από τον Αυστριακό πρίγκιπα, ο βασιλιάς της Αγγλίας Γεώργιος Δ΄ και ο υπουργός του Λόρδος Castlereagh (Londonderry από το 1821) ήταν τα άλλα δύο μέλη. Η βαρόνη ήταν ο συνδετικός τους κρίκος. Ο Castlereagh της έδειχνε τέτοια αφοσίωση, ώστε η ίδια αισθανόταν την ανάγκη να γράφει στον Metternich ότι δεν ίσχυε κάτι «πρακτικά ερωτικό» μεταξύ τους. Ο βασιλιάς ήταν επίσης ερωτευμένος μαζί της. Κάποια στιγμή αγόρασε μια προσωπογραφία της (μάλλον αυτή που εικονίζεται στο παρόν) και την έβαλε στην κρεβατοκάμαρά του.

    Το 1822 θα ελάμβανε χώρα το συνέδριο της Βερόνα, όπου Metternich και Castlereagh είχαν αποφασίσει να τελειώνουν με την ελληνική επανάσταση. Τότε συνέβη κάτι απροσδόκητο. Δυο ανώνυμα γράμματα έφτασαν στον Castlereagh. Στο ένα απειλούσαν ότι θα αποκάλυπταν στη γυναίκα του τις ερωτικές του ατασθαλίες. Στο άλλο έγραφαν κάτι πιο αποτρόπαιο, αποδείξεις μάλλον για τα συγκεχυμένα ερωτικά του γούστα. Ο λόρδος έχασε τα λογικά του. Αυτοκτόνησε λίγες ημέρες μετά, κόβοντας τον λαιμό του με ένα νυχοκόπτη. Νέος υπουργός Εξωτερικών ορίστηκε ο Γεώργιος Canning, και οι στόχοι της Βερόνα εγκαταλείφθηκαν, καθώς ο Canning ήταν αντίθετος με τον Metternich και επιθυμούσε τη διάλυση της Ιερής Συμμαχίας.

    Η Ελληνική Επανάσταση ήταν καταδικασμένη λόγω των διεθνών ισορροπιών, της μικρής δύναμης των Ελλήνων και της συνεχούς αδελφοκτόνου διάθεσης που επιδείκνυαν. Όμως στη διεθνή πολιτική σκηνή περίεργα γεγονότα, όπως η αυτοκτονία του Castlereagh, ανέτρεπαν συνέχεια την πορεία καθυπόταξης των Ελλήνων. Ωσάν να υπήρχε διαρροή στο «άγιο δισκοπότηρο» της Ιερής Συμμαχίας. Η προσοχή μας διαισθητικά, και αργότερα με στοιχεία, έπεσε πάνω στη Βαρόνη Lieven.

    Τα στοιχεία

    Ενώ η βαρόνη ζούσε τον απόλυτο έρωτα και την αφοσίωση του Metternich, προ λαβαίνει να γράψει στον αδερφό της, τον στρατηγό Αλέξανδρο Beckendorff, στις 5 Οκτωβρίου 1919: «Φιλοξενήσαμε για αρκετές εβδομάδες τον Κόμη Καποδίστρια. Δεν έχω γνωρίσει άλλον ξένο στην Αγγλία να κάνει τον εαυτό του τόσο δημοφιλή όσο εκείνος. Όλοι τού αναγνωρίζουν ότι είναι ένας άνδρας ικανός, με “τακτ” και εξαιρετική κρίση. Όλα επάνω του, συμπεριλαμβανομένης της εμφάνισής του, έχουν γοητεύσει τους πάντες». Και την ίδια, όπως φαίνεται στην ίδια επιστολή.

    Τον Οκτώβριο του 1823 συναντάται, υποτίθεται τυχαία, στη Γενεύη με τον Καποδίστρια, με τον οποίο συνομιλεί για αρκετές ώρες. Ενημερώνει γι’ αυτό τον Metternich, χωρίς όμως να του δώσει κανένα ουσιαστικό στοιχείο για τα σχέδια του πρώην υπουργού της Ρωσίας – τον καιρό εκείνο οργάνωνε το φιλελληνικό ρεύμα της Ευρώπης –, παρά μόνο κάτι σαν μήνυμα: «Ο Αλέξανδρος (αυτοκράτορας της Ρωσίας) περνάει μια περίοδο παραζάλης και εκτροπής. 40 χρόνια ορθής κρίσης πρέπει να επικρατήσουν ενάντια στα δύο χρόνια εγωιστικής αυταπάτης. Θα νιώσει, όπως οι άνθρωποί του θέλουν να νιώθει, την ατίμωση να κυβερνάται από έναν Αυστριακό υπουργό».

    Ο αρχηγός της αντιπολίτευσης, ο λόρδος Earl Grey (γνωστός και για το γούστο του στο τσάι), της γράφει στις 7 Σεπτεμβρίου 1824, προδίδοντας και το κλίμα της προσωπικής τους συνεννόησης: «Γιόρτασε μαζί μου για την καταστροφή των Τούρκων στα Ψαρά και την προοπτική της τελικής επιτυχίας της ελληνικής υπόθεσης. Σ’ αυτό, αν μη τι άλλο, ελπίζω ότι θα συμφωνούμε».

    Εξομολογείται στον Metternich για τις συνεχείς επαφές της με τον Γεώργιο Canning. Ενώ ο ρόλος που της ανετέθη ήταν να μηχανορραφεί εναντίον του Canning, αυτή είχε κάθε Κυριακή δίωρη συνάντηση μαζί του.

    Έχοντας από το 1826 σπάσει τους δεσμούς της με τον Metternich και την Ιερά Συμμαχία, με κάθε τρόπο η βαρόνη υποστηρίζει τις ενέργειες του Καποδίστρια και αποκαλύπτεται πως ενεργεί ως απεσταλμένη του για τις υποθέσεις της Ελλάδας στο Λονδίνο, όπως για την υπόθεση του Λεοπόλδου, του πρώτου εκλεκτού των δυνάμεων για τον θρόνο της Ελλάδας.

    Το 1827 ο Καποδίστριας έχει εκλεγεί Κυβερνήτης της Ελλάδας και, πριν αναλάβει καθήκοντα, επισκέπτεται την Αγγλία για να πείσει τους κυβερνώντες ότι λειτουργεί εξ ονόματος της Ελλάδας και όχι της Ρωσίας. Απεγνωσμένα η βαρόνη προσπαθεί να του κλείσει ραντεβού με τον Earl Grey. Εκνευρίζεται, απαιτεί και παρακαλεί. Μεταφέρει μηνύματα του Καποδίστρια σε αυτόν.

    Σε μια αποστροφή της, σε επιστολή της 12ης Σεπτεμβρίου 1827, αποκαλύπτει το εξής: «…πάνω από όλα θα αναγνώριζες σε αυτόν έναν φλογερό πατριώτη, που σε όλη του τη ζωή είχε στην καρδιά του μόνο την ανεξαρτησία της πατρίδας του».

    Και για να μην υπάρχει αμφιβολία για τη θέση της, γράφει στον Earl Grey, στις 19 Νοεμβρίου 1827: «Ο Metternich έλαβε τα νέα του Ναυαρίνου την ημέρα του γάμου του, στις 5 Νοεμβρίου. Τι γιορτινή πυρά για να τιμήσει την περίσταση!»

    Ο Καποδίστριας στο στόχαστρο

    Ήδη από το 1812 ο Metternich είχε εντοπίσει την ενεργητικότητα και τους στόχους του Καποδίστρια. Αφότου μάλιστα ο τελευταίος ανέλαβε το αξίωμα του υπουργού των Εξωτερικών της Ρωσίας, η παρακολούθηση έγινε στενή, με πολλούς πράκτορες να περιτριγυρίζουν τον Κερκυραίο κόμη σε όλες τις μετακινήσεις του. Τι μεγάλη έκπληξη πρέπει να ένιωσε όταν κατάλαβε ότι η πράκτορας του Καποδίστρια είχε διεισδύσει στο ίδιο του το κρεβάτι! Ότι κάθε μηχανορραφία δική του ή των συντρόφων του στην Αγγλία ήταν γνωστή, και ότι κάθε πληροφορία αξιοποιούταν κατάλληλα προς όφελος της εξέγερσης των Ελλήνων! Ίσως γι’ αυτό της επέστρεψε τα γράμματά της.

    Η ιστορία της βαρόνης Lieven χρειάζεται περεταίρω μελέτη, καθώς αρκετές επιστολές είναι ακόμα ανέκδοτες. Το φως στην υπόθεση θα φανερώσει δύο καλά κρυμμένα μυστικά της ιστορίας. Το ένα αφορά την πρώτη μεγάλη διπλή κατάσκοπο της Ιστορίας, τη βαρόνη Lieven. Το δεύτερο αφορά κάτι σημαντικότερο για εμάς: το γεγονός που αποκρύπτουν τα επίσημα βιβλία της Ιστορίας μας, ότι η επανάσταση των Ελλήνων έγινε, σώθηκε και επικράτησε με την προσωπική φροντίδα του κόμη Καποδίστρια, ο οποίος, αφού πέτυχε στους σκοπούς του, δολοφονήθηκε, ώστε η εξουσία να περάσει στις ξένες δυνάμεις μέσω των ντόπιων πρακτόρων τους. Οι πράκτορες αυτοί επέβαλαν το damnatio memoriae του πατέρα τού νέου ελληνικού έθνους, και η συνομωσία τους μέσω των απογόνων τους κυβερνά ακόμα αυτή τη χώρα.

    Peter Quennell, The private letters of Princess Lieven to Prince Metternich 18201826, New York 1936.
    Guy le Strange, Correspondence of Princess Lieven and Earl Grey, London 1890.
    Lionel G. Robinson, Letters of Dorothea, Princess Lieven during her residence in London, 18121834, London

    Ο Παναγιώτης Πασπαλιάρης είναι ιστορικός. Έργα του: «Μεγάλοι Έλληνες, Ιωάννης Καποδίστριας», «Μεγάλοι Έλληνες, Περικλής», «Ιστορία του Μεσαιωνικού Ελληνισμού της Μικράς Ασίας».

  • Ο Καποδίστριας ώς διπλωμάτης 1808 – 1818

    (Ομιλία που έγινε στις 27 Ιουνίου 2012 στα πλαίσια της «Εμβδομάδας του Γκιώνη» στην Οικία Καραπάνου, Αίγινα)

    http://www.aeginaportal.gr/eidiseis/foreis/8665-q-q-q-q-moviemovie.html

    Εδώ στην Αίγινα και στην πατρίδα μου στο Ναύπλιο είναι πάρα πολύ λίγοι όσοι θυμούνται
    τον Καποδίστρια. Όσο μελετώ για το θέμα αυτό και όσο γράφω διάφορα άρθρα εκτός της
    βιογραφίας του, αισθάνομαι σα να αποκαλύπτω μια κρυφή ιστορία, μια μυστική ιστορία,
    παρόλο που είμαι ορθολογιστής. Πολλές φορές επίσης πιάνω τον εαυτό μου να βρίσκομαι
    σε αντιπαράθεση με την επίσημη ιστοριογραφία και με αυτά τα οποία μας έχει μάθει για τον
    Καποδίστρια. Αυτό οφείλεται σε δύο λόγους:

    Ένας λόγος είναι ότι κανένας δεν μπόρεσε μέχρι τώρα να μελετήσει σε βάθος και σε
    πλάτος όλη τη δραστηριότητα του Καποδίστρια, από τότε που έγινε «πρωθυπουργός» των
    Ιονίων Νήσων, μέχρι που έγινε κυβερνήτης της Ελλάδας. Από πού πέρασε, πού ταξίδεψε,
    σε ποιες γλώσσες άφησε ίχνη, σε ποια αρχεία βρίσκονται όλα αυτά. Κανένας δεν έχει
    την εποπτεία του θέματος σε όλο το βάθος και το πλάτος. Η βιβλιογραφία είναι για μένα
    φτωχή, περιορίζεται σε Έλληνες ιστοριογράφους και σε ένα σπουδαίο Ρώσο ιστοριογράφο
    και μελετητή των αρχείων, τον Γκριγκόρι Αρς. Και σε κάποιους ακόμα… ενδεικτικά θα
    αναφέρω τον Πολυχρόνη Ενεπεκίδη που έχει κάνει σπουδαία δουλειά στα αρχεία της
    Βιέννης. Είναι ένα θέμα σκοτεινό, γιατί κάποια στιγμή το κράτος το οποίο επιβίωσε του
    Καποδίστρια αυτό που έκανε είναι το γνωστό damnatio memoriae, προσπάθησε δηλαδή να
    σβήσει τη μνήμη του Κυβερνήτη.

    …

    Ο Μέττερνιχ θεωρείται σήμερα ο σπουδαιότερος διπλωμάτης όλων των εποχών. Και
    θεωρείται γιατί πάνω σε αυτόν έκανε την διπλωματική του εργασία ο γνωστός σε όλους
    μας Χένρι Κίσσινγκερ. Αποδείκνυε με τον γνωστό του τρόπο, πως ο Μέττερνιχ είχε το
    σπουδαιότερο όραμα για την Ευρώπη και τον κόσμο και αυτό ήταν που εν τέλει ακολούθησε
    ο κόσμος. Στην πραγματικότητα δεν ήταν το σπουδαιότερο, ούτε αυτό που επικράτησε ή
    ήθελαν οι λαοί. Στην πραγματικότητα αυτό το οποίο επικράτησε στην Ευρώπη είναι το
    όραμα του μεγάλου αντιπάλου του Μέττερνιχ, του Καποδίστρια. Και θα ξεκινήσω με μια
    παράγραφο του ίδιου του Μέττερνιχ σε επιστολή του προς την ερωμένη του, τη Βαρώνη
    Λίβεν. Έγραφε λοιπόν “ο Capo d’ Istria δεν είναι κακός άνθρωπος αλλά μιλώντας ειλικρινά
    είναι ένα τέλειο θαύμα λανθασμένης ξεροκεφαλιάς. Ζει σε ένα δικό του κόσμο που για μας
    αποτελεί εφιάλτη”. Ποιος ήταν ο εφιάλτης αυτός; Εθνικά Κράτη.

    Ο Καποδίστριας για τον Μέττερνιχ, σύμφωνα με γραπτές αποδείξεις, είχε σκοπό να
    απελευθερώσει την πατρίδα του από τους Τούρκους για να διαταράξει το στάτους της
    Ευρώπης. Ήταν κρυφός επαναστάτης και ακραία φιλελεύθερος. Ήταν ο αρχηγός των
    ultra liberals, των ακραία φιλελεύθερων. Ο Μέττερνιχ είχε το παρατσούκλι ο μεγάλος
    ανακριτής της Ευρώπης, γιατί διεύθυνε ένα τεράστιο δίκτυο μυστικής αστυνομίας στην
    Βιέννη και αλλού, που μάζευε πληροφορίες, για να αποσοβήσει τον κίνδυνο που σήμερα θα λέγαμε εθνικισμό.
    Τότε όμως λέγονταν φιλελευθερισμός ή πατριωτισμός και ξεκίνησε με τη γαλλική επανάσταση το 1789.
    Για τους σύγχρονούς του Άγγλους υπουργούς ήταν ο «δεύτερος προφήτης των Οθωμανών»,
    γιατί ήταν αυτός ο οποίος προσπαθούσε να προστατέψει την Οθωμανική Αυτοκρατορία από τη διάλυση
    περισσότερο από οποιονδήποτε άλλο.

    Τώρα τι είναι φιλελεύθερος; Είναι αυτός που έχει μαγευτεί από τις αρχές τις Γαλλικής
    Επανάστασης. Ελευθερία, ισότητα, αδελφότητα οι τρεις αρχές της επανάστασης, τα τρία
    χρώματα της γαλλικής σημαίας. Φιλελεύθερος ήταν ο Ούγγρος που ήθελε να ζήσει στην
    Ουγγαρία και όχι στην Αυστροουγγρική Αυτοκρατορία, ο Έλληνας που ήθελε να ζει στην
    Ελλάδα και όχι στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, ο Σέρβος που ήθελε να ζει στη Σερβία
    και όχι πάλι στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, ο Γάλλος που ήθελε να ζήσει στη Γαλλία,
    ο Γερμανός που ήθελε να ζήσει στην ενωμένη Γερμανία, η οποία ήταν διασπασμένη
    σε πριγκιπάτα. Αυτός ήταν λοιπόν ο φιλελευθερισμός. Σήμερα το έχουμε δεδομένο ότι
    η Ελλάδα ανήκει στους Έλληνες. Τότε δεν ήταν δεδομένο, μπορούσες να λες ότι είμαι
    ελληνικής καταγωγής Οθωμανός υπήκοος.

    Υπάρχουν πολλές απόψεις για το ότι ο κόσμος πήρε λάθος τροχιά, ότι ο φιλελευθερισμός
    που κατέληξε στα έθνη και τον εθνικισμό, ήταν η λάθος τροχιά. Και ότι θα έπρεπε ο κόσμος
    να έχει μείνει όπως τον οραματίστηκε ο Μέττερνιχ, δηλαδή ότι θα έπρεπε να υπάρχουν 2-
    3 αυτοκρατορίες και 3-4 ελέω Θεού ηγεμόνες και ο κόσμος θα ζούσε καλύτερα και χωρίς
    πολέμους.

    Εδώ, όμως, θα προσπαθήσουμε να αποδείξουμε ότι ο κόσμος που οραματίστηκε ο
    Καποδίστριας ήταν αναπόφευκτος και κράτησε για πρώτη φορά την Ευρώπη σε ειρήνη
    για 99 χρόνια από το 1815 όταν τελείωσε το συνέδριο των Παρισίων, και επικράτησαν
    ουσιαστικά κάποιες από τις φιλελεύθερες ιδέες. Θυμίζουμε το «στάτους» της εποχής. Η
    Βρετανική Αυτοκρατορία έχει τεράστιες κτήσεις σε όλο τον κόσμο, η Γαλλία και η Ισπανία
    κυριαρχούνταν από μέλη της οικογένειας των Βουρβόνων, οι Ρομανόφ κυριαρχούσαν στη
    Ρωσία, ο σουλτάνος στη Βαλκανική, στην Δυτική Ασία και στη Βόρεια Αφρική και οι
    Αψβούργοι, οι εργοδότες του Μέττερνιχ, στην Αυστροουγγρική Αυτοκρατορία.

    Ας πάρουμε όμως τα πράγματα από την αρχή. Το 1797 την Επτάνησο κατέλαβαν οι
    Γάλλοι. Το 1800 έγινε το πρώτο ελληνικό κράτος, και το έχει καταφέρει αυτό ο πατέρας
    του Καποδίστρια, ο Αντώνιος Μαρία. Διασχίζοντας έφιππος την Κωνσταντινούπολη είχε
    πάρει από τον Σουλτάνο το διάταγμα της αυτονομίας της Επτανήσου πολιτείας. Ο γιος του
    ο Αυγουστίνος το έχει βάλει σε ένα δισάκι, και το περιέφερε στην Κέρκυρα. Επιτέλους
    οι Έλληνες έχουν το πρώτο αυτόνομο κράτος μετά από πολλά χρόνια. Οι Γάλλοι όμως το
    1807 επέβαλαν ένα καθεστώς το οποίο δεν μπόρεσε να το σηκώσει ο υιός Καποδίστριας,
    ο γραμματέας της επικράτειας. Από το 1801 είχε δώσει τεράστιο αγώνα για το νεοπαγές
    αυτό κράτος. Για παράδειγμα, είναι ο πρώτος και μοναδικός πολιτικός που κατάφερε να
    πείσει τους Ληξουριώτες και τους Αργοστολίτες να ζήσουν ειρηνικά, γιατί μέχρι τότε στην
    κυριολεξία σκοτώνονταν. Σκοτώνονταν στο δρόμο, έκαιγαν νοσοκομεία με τους ασθενείς
    μαζί κ.ο.κ. Κατάφερε λοιπόν, παρόλα αυτά, να τους ενώσει όλους κάτω από ένα Σύνταγμα
    που είχε φτιάξει ο απεσταλμένος του Ρώσου αυτοκράτορα, κόμης Μοτσενίγος, ελληνικής
    καταγωγής. Αυτός είναι που προσκάλεσε, διαμεσολάβησε μάλλον, για να γίνει πρόσκληση
    στον Καποδίστρια από τη Ρωσική Αυλή.

    Ξεκίνησε λοιπόν το 1808 με λίγους παράδες στα χέρια του και έφτασε στη Βιέννη, τον
    πρώτο σταθμό του. Μια περιγραφή στο ημερολόγιο του είναι χαρακτηριστική του τι θα
    ακολουθήσει και ίσως αποτελεί προάγγελο της αφοσίωσής του στην Ελληνική υπόθεση.
    Λέει λοιπόν, «οι αβρότητες, τα γεύματα, οι εσπερίδες τερπνών διασκεδάσεων διαδέχονται
    η μία την άλλη με τόση ταχύτητα ώστε κατορθώνουν να με κουράσουν». Ήταν ένας κόμης
    ο οποίος μπήκε στη διπλωματική αντιπροσωπεία του τσάρου και αντί να σταθεί μέσα σε
    αυτό το κλίμα των ευγενών, να προσπαθήσει να κάνει καριέρα, να προσπαθήσει να μπει σε
    χορούς να παντρευτεί, να καλοπαντρευτεί, να αυξήσει την περιουσία του, αυτός είχε άλλα
    πράγματα στο μυαλό του, τον κούραζαν όλα αυτά. Εκεί είναι και η πρώτη επαφή που έχει με
    το σύστημα του Μέττερνιχ, στη Βιέννη.

    Ήδη από τότε άρχισε να μαθαίνεται το όνομα του, στα αστυνομικά γραφεία τα οποία ήλεγχε
    ο Μέττερνιχ. Έφτασε μετά από λίγο στην Αγία Πετρούπολη, όπου ξεκίνησε ως Σύμβουλος
    της Επικράτειας με κύρια ασχολία τα υπομνήματα. Το μόνο που έκανε είναι να γράφει και
    να προσπαθεί να είναι καίριος. Λίγα πράγματα έχουν σωθεί από εκείνη την εποχή. Έχει
    σωθεί μια δική του περιγραφή που λέει ότι γράφει λιτά και που και που πετάει και κάποια
    ιδέα που να ανεβάζει το ενδιαφέρον. Γράφει για το ελληνικό ζήτημα, καημός του είναι να
    ελευθερώσει την Ελλάδα από τότε.

    Γράφει στον προϊστάμενο του για διάφορα θέματα πάντα με απόψεις που τείνουν προς το
    φιλελευθερισμό. Κρυώνει πάρα πολύ στην Αγία Πετρούπολη, λεφτά δεν έχει, ούτε για το
    καθημερινό κρασί. Παραπονιέται στον πατέρα του γιατί στις γιορτές δεν μπορεί να πιει
    λίγο κρασί καθότι «ελλειματίας από ρούβλια» Οι γονείς του παίρνουν δάνεια, δανείζονται
    με τοκογλυφικούς όρους, για να μπορέσει λίγο να περάσει το κρύο, να πάρει μια γούνα.
    Παρακαλάει τον διφθερουργό της ρωσικής αυλής, ο οποίος είναι Έλληνας, να του φτιάξει
    μια γούνα, κοιμάται αγκαλιά με τη σόμπα για να ζεσταθεί.

    Διαβάζει πάρα πολύ, είναι συνέχεια στη βιβλιοθήκη της Αυτοκρατόρισσας και προσπαθεί
    με λίγες ελπίδες να πετύχει τους στόχους του. Το 1811 μετά από συνεχείς ενοχλήσεις στον
    προϊστάμενό του, να τον πάνε σε κάποια άλλη υπηρεσία, νοτιότερου κλίματος, τον στέλνουν
    ως υπεράριθμο διπλωματικό ακόλουθο της Ρωσικής Πρεσβείας στη Βιέννη. Εκεί λοιπόν
    πάει να παρουσιαστεί στον πρεσβευτή τον Στάκλενμπεργκ που εκνευρίζεται γιατί δεν θέλει
    τον υπεράριθμο. Τελικά τον πείθει ο Καποδίστριας και αρχίζει την δράση του στην Βιέννη
    η οποία είναι εθνική. Ο Μέττερνιχ τον παρακολουθεί, βάζει τον αρχηγό της αστυνομίας
    να ψάξει γι αυτόν. Τον παρακολουθεί στις επαφές του και διαπιστώνει ότι συναντιέται με
    Έλληνες, με εμπόρους, με τον Άνθιμο Γαζή και άλλους. Είμαστε 14 χρόνια μόνο μετά το
    περιστατικό του Ρήγα όπου συλλαμβάνεται και εκτελείται στη Βιέννη, και όλο αυτό γίνεται
    αντιληπτό από το Μέττερνιχ.

    Η αναφορά του αρχηγού της Βιενέζικης αστυνομίας ήταν ότι ο Καποδίστριας ήταν
    πράκτορας της Ρωσίας με στόχο την διείσδυση στους Έλληνες της Βιέννης και τον
    προσηλυτισμό τους στα σχέδια της Ρωσίας. Πιθανότατα ήταν πραγματικότητα αυτή η
    αποστολή, να προσηλυτίσει τους Έλληνες στα σχέδια της Ρωσίας, δηλαδή τη διάλυση της
    Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Μέσα στα δεκάδες υπομνήματα τα οποία γράφει, ένα από
    αυτά κάνει εντύπωση στον Τσάρο, και αφορά τα θέματα της Ιταλίας. Με αυτό βοήθησε το
    λαό της Ιταλίας έτσι ώστε να μην υποδουλωθεί στους Αυστριακούς. Τον αποσπάει λοιπόν ο
    τσάρος και τον στέλνει στη στρατιά της Βεσαραβίας.

    Είμαστε στο 1812, ο Ναπολέων έχει ξεκινήσει την εκστρατεία για να καταλάβει την
    Ευρώπη. Γίνονται κοσμοϊστορικές αλλαγές, τις οποίες τις βιώνουμε και σήμερα. Μετράμε
    σε κιλά και όχι σε οκάδες, σε μέτρα και όχι σε γιάρδες ή πηγαίνουμε δεξιά στο δρόμο,
    ενώ στην Αγγλία αριστερά, ακριβώς γιατί ο Ναπολέων εξάγει τα μέτρα και τα σταθμά
    της Γαλλίας, αλλά κυρίως τις Γαλλικές ιδέες. Πρώτα πηγαίνουν οι πένες των Γάλλων
    διαφωτιστών σε όλη την Ευρώπη, προσκαλώντας τον κόσμο στις ιδέες της Γαλλικής
    Επανάστασης, και μετά πηγαίνει ο Ναπολέοντας και κατακτά.

    Βρισκόμαστε λοιπόν στο 1812, ετοιμαζόμαστε για μεγάλους πολέμους, ήδη έχουν ξεκινήσει
    οι εχθροπραξίες και υπάρχει η ανάγκη όλοι οι διπλωματικοί υπάλληλοι, οι έξυπνοι
    τουλάχιστον, της Ρωσίας και των άλλων κρατών να πάνε στο μέτωπο. Τον στέλνουν στη
    Βεσαραβία. Το σημερινό κράτος της Μολδαβίας, την οποία την έχει αποκτήσει από την
    Οθωμανική Αυτοκρατορία η Ρωσία με τη συνθήκη του Βουκουρεστίου. Φεύγουν οι αγάδες
    και οι μπέηδες και είναι πλέον στα χέρια της Ρωσίας.

    Αυτό που κοιτάει ο Καποδίστριας είναι να τηρηθούν οι όροι της Συνθήκης του
    Βουκουρεστίου και να μην τους καταπατήσει η Οθωμανική Αυτοκρατορία. Αυτά που κάνει
    είναι ότι βοηθάει την επανάσταση του Μίλος Ομπρένοβιτς. Οι Σέρβοι έχουν αυτονομηθεί,
    υποφέρουν όμως από τους Τούρκους οι οποίοι είναι έτοιμοι να καταστρέψουν τη Σερβική
    Επανάσταση. Συλλαμβάνουν επαναστάτες και τους απαγχονίζουν. Ο Καποδίστριας είναι
    αυτός που τους στηρίζει πολιτικά και με χρήματα και πολεμοφόδια ώστε να αντισταθούν.
    Στην ουσία σώζει την Σερβική Επανάσταση, τη Σερβική αυτονομία από την Οθωμανική
    καταπίεση.

    Επίσης το ίδιο κάνει και με τους Βλάχους και τους Μολδαβούς και οργανώνει ένα δίκτυο,
    που κατά τη γνώμη μας, εκτός από το μυαλό του, τον έκανε τον πιο αποτελεσματικό
    διπλωμάτη της εποχής, πιο αποτελεσματικό και από τον Μέττερνιχ. Έστησε λοιπόν, ένα
    δίκτυο, κυρίως από Έλληνες. Όλες οι επαφές που έκανε στην Αγία Πετρούπολη και στη
    Βιέννη ήταν για να εντοπίσει ανθρώπους. Για να βρει τους έξυπνους και τους ικανούς και
    να τους βάλει όταν οι συνθήκες το επέτρεπαν στην υπηρεσία του. Έστησε το δίκτυο σε όλα
    τα λιμάνια της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Νομίζω και στη Βιέννη είχε ανθρώπους οι
    οποίοι αναλαμβάνουν δύο ρόλους, να συλλέγουν πληροφορίες και να του τις στέλνουν και,
    δεύτερον, να μεταφέρουν οι ίδιοι πληροφορίες στις κοινωνίες όπου ζούσαν.

    Το 1813 οι Οθωμανοί αρχίζουν να εκμεταλλεύονται την εμπλοκή των Ρώσων με το
    Ναπολέοντα και εκτελούν Σέρβους επαναστάτες. Εκεί είναι που επεμβαίνει στην Τσάρο
    της Ρωσίας και προσπαθεί να τους γλυτώσει. Τα καταφέρνει και έτσι σώζεται η αυτονομία
    της Σερβίας. Γίνονται διάφορες ανακατατάξεις, ο στρατηγός Κουτούζωφ, αρχηγός της
    Ρώσικης στρατιάς, χάνει από τον Ναπολέοντα, διαλύεται η στρατιά του, και αναλαμβάνει
    την αρχιστρατηγία ο Μπαρκλέι Ντε Τογί ο οποίος είχε γραμματέα τον Καποδίστρια. Μόλις
    αναλαμβάνει ο στρατηγός όλοι προσπαθούν να διώξουν τον Καποδίστρια και να αναλάβουν
    τη θέση του γραμματέα. Όμως αυτός εκτιμά πάρα πολύ τις δυνατότητες του και τον κρατάει,
    και έτσι ο Καποδίστριας γίνεται αρχηγός της Ρωσικής αντικατασκοπείας στο μέτωπο.

    Γυρνάει όλη την Ευρώπη, όπου πάει ο στρατός, και στήνει διάφορες επιχειρήσεις
    ψυχολογικού πολέμου. Προσπαθεί να μεταδώσει το μήνυμα της Ρωσίας ότι είναι
    απελευθερωτές και όχι κατακτητές, όπως ο Ναπολέων. Τα καταφέρνει πολύ καλά αν
    και δεν είναι εύκολο, δεδομένου ότι ο Ναπολέων θεωρείται ο συνεχιστής της Γαλλικής
    Επανάστασης, αυτός ο οποίος φέρνει τις δημοκρατικές ιδέες. Και όμως, όπου ο
    Καποδίστριας αναλαμβάνει έργο, ουσιαστικά τα καταφέρνει. Αυτό εκτιμάται πάρα πολύ. Το
    1813, μια ημέρα πριν τη μάχη της Λειψίας, τη μάχη των Εθνών, όπου έχασε ο Ναπολέων και
    δεν μπόρεσε ποτέ ουσιαστικά να επανακάμψει, βρέθηκε στη σκηνή του στρατηγού ο τσάρος,
    και απευθύνεται σε αυτόν

    Εσείς είστε ο Καποδίστριας;
    Ναι του απαντά
    Ωραία από δω και πέρα θα ήθελα να έρχεστε να μου αναφέρεστε προφορικά και να
    σταματήσετε τα υπομνήματα.

    Τα διάβαζε πάντα ο τσάρος τα υπομνήματα και ουσιαστικά εκεί ξεκινάει η γνωριμία
    τους και η τεράστια διπλωματική καριέρα του Καποδίστρια. Ήθελε να ακούει την άποψη
    του Καποδίστρια για να την κάνει πολιτική, να ξέρει τι θα λέει στα στρατεύματα του.
    Τα χρόνια που γυρνούσε στα μέτωπα, τον είχαν κάνει ατρόμητο. Πήγαινε δηλαδή στις
    γραμμές του εχθρού για να τον συναντήσει. Το είχε κάνει και στην Κεφαλλονιά, στο
    Αργοστόλι. Πήγε νύχτα σε ένα σπίτι ενός ευγενή της εποχής του Ανδρέα Μεταξά, ο οποίος
    ήθελε για λογαριασμό του την εξουσία του νησιού. Τον βρήκε στο σπίτι του που ήταν
    περιτριγυρισμένο από τους δολοφόνους του χωριού που είχε μαζί του. Ο Καποδίστριας πήγε
    με ένα φαναράκι και του είπε “εγώ είμαι η εξουσία” και στο τέλος τον έπεισε.

    Το ίδιο έκανε και στην Ευρώπη, όπου εκτός από το παράσημο του τσάρου
    παρασημοφορήθηκε και με τα άσπρα του μαλλιά. Έγινε λοιπόν η Μάχη των Εθνών στη
    Λειψία, και κέρδισαν οι σύμμαχοι (Άγγλοι, Ρώσοι και Πρώσοι, εναντίον των Γάλλων). Ο
    Ναπολέοντας στέλνεται στη νήσο Έλβα από όπου δραπετεύει, μαζεύει πάλι στρατό και
    οδεύει προς το Βατερλό. Και αφού λήγει και αυτή η μάχη γίνεται το Συνέδριο της Βιέννης
    και εκεί στήνεται ο κόσμος όπως των ξέρουμε, η νέα τάξη πραγμάτων. Στα συνέδρια της
    Βιέννης και των Παρισίων.

    Πριν φτάσουμε όμως στο συνέδριο χρήσιμο είναι να μιλήσουμε για τα γεγονότα που
    επέβαλαν την παρουσία του Καποδίστρια σε αυτό. Στη Φρανκφούρτη ο Τσάρος λέει
    στον Καποδίστρια “Να αγαπάτε της δημοκρατίες, πρόκειται να σώσουμε μία από αυτές
    που ο Γαλλικός δεσποτισμός υποδούλωσε”. Και τον στέλνει στην Ελβετία. Τον έστειλε
    ανεπίσημα, χωρίς ιδιότητα. Προσκολλάται στον αυστριακό απεσταλμένο και προσπαθούν
    μαζί να δουν τι θα γίνει με την Ελβετία, που είναι χωρισμένη σε 28 καντόνια, σε τρεις
    γλώσσες, σε ευγενείς και πληβείους. Είναι γενικώς χωρισμένη. Δεν ξέρουν τι θέλουν να
    κάνουν για την πατρίδα τους, αν έχουν πατρίδα, ενώ δεν έχουν σύνταγμα φυσικά. Αυτό το
    οποίο έχουν είναι το Act de Meditation. Μία πράξη διαμεσολάβησης που έχουν επιβάλλει οι
    Γάλλοι και ουσιαστικά παίρνουν τα προνόμια των ευγενών και καθιστούν μια δημοκρατική
    εξουσία.

    Όταν χάνει ο Ναπολέοντας στη Λειψία οι ευγενείς θέλουν πίσω τα προνόμια τους και
    αρχίζει μια έντονη ταξική διαμάχη. Οι Βέρνη επαναστατεί και ξεκινάει μια διαδικασία που
    είναι σίγουρο ότι θα καταλήξει σε εμφύλιο πόλεμο. Κανένας δεν ξέρει με ποιον θα πάει η
    Ελβετία, το Ναπολέοντα ή τους Αυστρο-ρώσους. Και μέσα από αυτό το πολύ συγκεχυμένο
    πεδίο βρίσκεται ακριβώς στο κέντρο της Ευρώπης, ο κόμης μας. Η Αυστρία θέλει να
    εισβάλλει στην Ελβετία, να εγκαταστήσει στρατεύματα και να τους πάρει με το μέρος
    της με τη βία. Ο Μέττερνιχ στέλνει οδηγία στον πρεσβευτή του, και αυτός το λέει στον
    Καποδίστρια που έχει αντίθετες διαταγές από τον Τσάρο. Από μόνος του όμως αποφασίζει
    να πει «ναι» στους Αυστριακούς.

    Την επόμενη μέρα βρίσκεται με τον Τσάρο ο οποίος του λέει “Ελπίζω να υπακούσατε
    τις διαταγές μου” , “Απεναντίας” του λέει, και ο Τσάρος θυμώνει, αλλά όσο του εξηγεί
    ο Καποδίστριας ότι το έκανε δημοσιεύοντας το, για να αντιδράσουν οι πιο εξέχοντες
    Ελβετοί και να εκθέσει έτσι την Αυστριακή διπλωματία. Όντως σε 24 ώρες οι Αυστριακοί
    το παίρνουν πίσω και περνάει η πολιτική του Αλεξάνδρου ο οποίος γίνεται ουσιαστικά ο
    κυρίαρχος του παιχνιδιού στην Ελβετία. Ο Τσάρος καταλαβαίνει ότι ο Καποδίστριας είναι
    ο μόνος που μπορεί να αντισταθεί στις ραδιουργίες του Μέττερνιχ και του δίνει πλήρη
    εξουσιοδότηση να κάνει ότι θέλει στην Ελβετία.

    Συνεννοείται λοιπόν με τους ευγενείς και τους αστούς και με το χαρακτηριστικό του να
    δουλεύει από τις 5 το πρωί μέχρι τις 12 το βράδυ τους φτιάχνει Σύνταγμα και τους δίνει τη
    βάση για αυτό που είναι και σήμερα. Ενώνει τα 28 καντόνια σε ένα Σύνταγμα το οποίο είναι
    το πιο φιλελεύθερο ακόμα και σήμερα, ουσιαστικά είναι κοντά στην άμεση δημοκρατία.
    Το δεύτερο που θεσμοθετεί είναι την ουδετερότητα. Πάνω σε αυτό οι Ελβετοί έχτισαν το
    πιο οργανωμένο, πλούσιο και ανταγωνιστικό κράτος στον κόσμο. Γι αυτό προτιμούνται οι
    τράπεζες τους, γιατί οι Ελβετοί κρατούν σε οποιονδήποτε πόλεμο την ουδετερότητα. Όλα
    αυτά είναι έργο του Καποδίστρια, του οποίου οι απόγονοι ακόμα και σήμερα παίρνουν
    αυτόματα την ελβετική υπηκοότητα.

    Θα μπορούσε να σταματήσει εδώ με μια πολύ επιτυχημένη καριέρα. Ποιος άλλος κατάφερε
    τόσα πράγματα από μια θέση που δεν ήταν καν επίσημη; Κάτι που έγινε στην Ελβετία και
    αξίζει να το μνημονεύσουμε, είναι ότι επειδή ενδιαφερόταν πάντα για τα εκπαιδευτικά
    ζητήματα, γνώρισε τη διδασκαλία Πεσταλότσι και βοήθησε γράφοντας υπόμνημα στον
    Τσάρο. Σε ότι όμορφο γινόταν εκείνη την εποχή είναι μπλεγμένος. Εκεί γνώρισε και τον
    Εϋνάρδο, πρόσωπο κλειδί για το ότι είμαστε εμείς ελεύθεροι σήμερα, και γνώρισε και άλλες
    προσωπικότητες στις οποίες όταν τον έδιωξαν από την υπηρεσία του τσάρου, κατέφυγε για
    να δημιουργήσει τη φιλελληνική παράταξη της Ευρώπης.

    Τον Οκτώβριο του 1814 φτάνει στο Συνέδριο της Βιέννης. Εκεί τον κάλεσε ο ίδιος ο
    Τσάρος γιατί θεωρούσε ότι είναι ο μόνος που μπορούσε να πάει κόντρα στις ραδιουργίες
    του Μέττερνιχ. Τον έκανε μυστικό του σύμβουλο. Εκεί λοιπόν στο Συνέδριο της Βιέννης,
    λέει ο Καποδίστριας στον Τσάρο ότι η Αγγλία, Γαλλία και η Αυστρία έχουν κάνει μυστική
    συμμαχία εναντίον της Ρωσίας. Ο Τσάρος γελάει και το αποκλείει. Μετά από λίγες μέρες
    έρχεται επιστολή από το Ναπολέοντα, που το έχει σκάσει στο μεταξύ από την Έλβα, με το
    κείμενο της συμφωνίας που έχουν κάνει όντως Αγγλία, Γαλλία και Αυστρία. Τότε λοιπόν
    καταλαβαίνει ότι έχει να κάνει με ένα άνθρωπο που διαβάζει πίσω από τις γραμμές, εκεί που
    δεν μπόρεσε να διαβάσει ο υπουργός εξωτερικών του ο Νέσελροντ, ο οποίος είναι ευγενής,
    εξαιρετικός αλλά κάπως αργός στη σκέψη./

    …

    Στο συνέδριο της Βιέννης βάζει μπροστά και το ζήτημα της Ελλάδας. Φτιάχνει τη
    Φιλόμουσο εταιρεία. Λέει στον Τσάρο, οι Άγγλοι έχουν μια Φιλόμουσο Εταιρεία που έχουν
    φτιάξει στην Αθήνα και προσπαθούν να πάρουν με το μέρους τους Έλληνες. Καταρχήν
    προσπαθούν να πάρουν τα Αρχαία. Οπότε κάτι πρέπει να κάνουμε και εμείς. Έτσι κάνουν
    τη Φιλόμουσο Εταιρεία. Γίνεται μια γιορτή στο παλάτι υπέρ της Εταιρείας, ο Τσάρος βάζει
    λεφτά, η αυτοκράτειρα βάζει λεφτά, οι ευγενείς το ίδιο, και εμφανίζεται ο Καποδίστριας
    μπροστά στο Μέττερνιχ λέγοντας του ότι ‘εσείς που είστε χριστιανικότατος κόμης πρέπει
    να συνεισφέρετε. Δίνοντας του λοιπόν το χρυσό δαχτυλίδι της εταιρείας, του παίρνει λεφτά.
    Δεν ξέρουμε πως αισθάνθηκε ο Μέττερνιχ εκείνη τη στιγμή, αλλά σίγουρα όχι καλά.
    Το Συνέδριο μεταφέρεται στο Παρίσι και εκεί φτιάχνεται το κείμενο της Ιερής Συμμαχίας,
    της συμμαχίας Ρωσίας, Αυστρίας, Πρωσίας. Η Ιερή Συμμαχία σημαίνει ότι οι χριστιανοί
    ηγέτες της Ευρώπης αναλαμβάνουν με τη δύναμη που τους δίνει ο Θεός, να καταστείλουν
    κάθε εθνικιστική, αθεϊστική, κοινωνική επανάσταση διά της βίας. Όταν το είδε ο
    Καποδίστριας είπε στον τσάρο πως αυτό δεν μπορεί να γίνει. Ο τσάρος του απάντησε
    ότι αυτό είναι, πάρε τις υπογραφές από τους υπόλοιπους. Έτσι αναγκάζεται να πάρει τις
    υπογραφές από όλους τους εμπλεκόμενους. Έτσι ξεκινά η ιστορία της Ιεράς Συμμαχίας.

    Μετά λοιπόν την Ελβετία, μετά τις εξυπηρετήσεις που είχε κάνει στους Σέρβους έχουμε
    τη μεγαλύτερη εξυπηρέτηση που έκανε σε έθνος κράτος και τη σπουδαιότερη. Καταφέρνει
    να σώσει τη Γαλλία. Και πως το κάνει αυτό; οι Άγγλοι ζητούν πολεμικές αποζημιώσεις
    από τους Γάλλους, οι Πρώσοι ζητούν εδάφη. Όλοι κάτι ζητάν από τους Γάλλους, όπως
    έναν αιώνα αργότερα, με τη Συνθήκη των Βερσαλλιών ζήτησαν οι σύμμαχοι από τους
    Γερμανούς. Ο μόνος ο οποίος ήταν αρνητικός στις αποζημιώσεις ήταν ο Τσάρος. Έτσι ο
    Καποδίστριας συνεννοείται με το φίλο του Δούκα Ρισελιέ, που ήταν παλιότερα δήμαρχος
    της Οδησσού, να πάρει ένα κείμενο από το βασιλιά της Γαλλίας Λουδοβίκο 18ο που έλεγε
    ότι «αν μου ζητήσετε παραπάνω από αυτά που μπορώ να δώσω θα παραιτηθώ».

    Ο Καποδίστριας έδειξε το κείμενο στον Τσάρο, ο οποίος τον ρωτάει τι προτείνει να κάνουν.
    Του προτείνει λοιπόν να το δημοσιεύσουν και έτσι γίνεται. Ως συνέπεια η κοινή γνώμη
    τάσσεται υπέρ της Γαλλίας, γιατί φοβάται ένα καινούργιο πόλεμο σε περίπτωση που οι
    Γάλλοι δεν μπορούν να τα βγάλουν πέρα. Ο Καποδίστριας τους εκβίασε ουσιαστικά και
    κατάφερε να δοθούν ελάχιστες αποζημιώσεις ώστε να μπορέσει η Γαλλία να ανασάνει. Ως
    αποτέλεσμα η Ευρώπη μένει για 30 χρόνια χωρίς πόλεμο. Γιατί αν η Γαλλία ανέπτυσσε
    εθνικιστικές τάσεις ή ανέβαινε ένας καινούργιος Ναπολέοντας θα είχαμε πάλι πόλεμο.

    Ο Λουδοβίκος προσφέρεται να δώσει λεφτά ως δώρο στον κόμη για την εξυπηρέτηση. Ο
    Καποδίστριας του ζήτησε διπλά αντίγραφα των βιβλίων στις βιβλιοθήκες της Γαλλίας, να
    τα στείλουν για να μορφωθούν τα παιδιά στην Ελλάδα, το οποίο δεν έγινε ποτέ. Γνώμη
    μου είναι μια επιτροπή να ζητήσει κάποια στιγμή αυτά τα βιβλία όχι για να πάρει τα ίδια τα
    βιβλία αλλά για να υπενθυμίσει στους Γάλλους πως σώθηκαν, ποιος τους έσωσε και ποιοι
    είναι οι δεσμοί με τον άνθρωπο που έφτιαξε και εμάς.

    Μια μέρα πριν φύγει από το Παρίσι τον καλεί ο Τσάρος και του λέει σε χρίζω υπουργό
    των Εξωτερικών. Ο Καποδίστριας απαντά πως δεν μπορεί γιατί η ανάγκη του είναι να
    αγωνίζεται για τους Έλληνες. Ο Τσάρος του απαντά πως νοιάζεται κι ίδιος για τους
    Έλληνες, και τον διορίζει υπουργό δίπλα στον Νέσελροντ. Τον έβαλε λοιπόν ο Τσάρος τρίτο
    στη ιεραρχία του Ρωσικού κράτους. Ήταν ο αρχηγός των ρωσικών υπηρεσιών, ο αντίπαλος
    του Μέττερνιχ, ο υπουργός των εξωτερικών. Στο δρόμο προς την Αγία Πετρούπολη περνάει
    από διάφορες χώρες και άπαντες τον παρασημοφορούν και του χαρίζουν μεγάλες τιμές.

    Ο τσάρος του δίνει κτήριο στην Αγία Πετρούπουλη και για πρώτη φορά το υπουργείο
    Εξωτερικών της Ρωσίας που έως τότε έδρευε σε σκηνές του μετώπου, αποκτά έδρα.. Ο
    Καποδίστριας ήταν καλός υπάλληλος, ρωτούσε πάντα τον Τσάρο. Εκεί υπάρχει και το
    ζήτημα αν ο Τσάρος ήταν αντίθετος στην Ελληνική Επανάσταση. Υπάρχουν ενδείξεις ότι
    όχι μόνο δεν ήταν αντίθετος αλλά την προκάλεσε κιόλας. Απλά στην διπλωματική αρένα
    έλεγε αυτά που έπρεπε, όπως γίνεται και σήμερα.

    Μία από τις αρμοδιότητες του Καποδίστρια μετά τον πόλεμο ήταν ότι ανέλαβε την
    οργάνωση της Βεσαραβίας. Έκανε κτηματολόγιο, έδωσε τη γη στους ακτήμονες, έφτιαξε
    θεσμούς και έτσι δημιούργησε ένα οργανωμένο κράτος. Το πιο οργανωμένο της εποχής, υπό
    την κυριαρχία του τσάρου βέβαια. Έφτιαξε σε 2 χρόνια, κάτι το οποίο εμείς προσπαθούμε
    2 αιώνες να φτιάξουμε, και δεν μπορούμε. Αν τον είχαμε αφήσει λοιπόν 1-2 χρόνια θα
    ήμασταν άλλο κράτος αυτή τη στιγμή. Δεν ξέρω αν οι Μολδαβοί γνωρίζουν για τον
    Καποδίστρια.

    Εκεί στην Μολδαβία, έστειλε και έναν ποιητή που είχε κόντρα με τον τσάρο. Ο
    Καποδίστριας τον εκτιμούσε πάρα πολύ και αποφάσισε να τον στείλει στο Κισινάου.
    Μιλάμε για τον Αλέξανδρο Πούσκιν, τον πατέρα της Ρωσικής λογοτεχνίας, τον οποίο
    ο Καποδίστριας έβαλε να γράψει το πρώτο Σύνταγμα της Ελλάδας. Το Σύνταγμα της
    Επιδαύρου κατά πάσα πιθανότητα είναι μετάφραση του συντάγματος του Πούσκιν.

    Αυτό που γίνεται στο ΥΠΕΞ της Ρωσίας είναι πως ο Νέσελροντ κάνει όλες τις φανερές
    ακροάσεις, ενώ ο Καποδίστριας τις μυστικές, ασκώντας ουσιαστικά την εξωτερική πολιτική
    της Ρωσίας. Τα συνέδρια συνεχίζονται. Το 1818 γίνεται το Συνέδριο του Aix-la-Chapelle,
    όπου εκεί επιβάλλει τους όρους του στον Κάστλεριγ και τον Μέττερνιχ. Ο Λοντόουνερι
    (Κάστλεριγ) είναι ο μεγάλος σύμμαχος του Μέττερνιχ, όπως και ο Βασιλιάς της Αγγλίας
    Γεώργιος 4ος, ένας άνθρωπος ο οποίος είναι σε ένα άλλο κόσμο, δυστυχώς όμως είναι πολύ
    σημαντικός για την Ευρώπη. Όλοι αυτοί επικοινωνούν μέσω της ερωμένης του Μέττερνιχ,
    πιθανόν και του Κάστλεριγ, που είναι και ο μεγάλος έρωτας της ζωής του Γεώργιου 4 ου, της
    Βαρόνης Λίβεν. Κρίμα γι’ αυτούς καθώς η βαρόνη κατά πάσα πιθανότητα είναι κατάσκοπος
    του Καποδίστρια ήδη από εκείνη την εποχή.

    Από αυτήν μαθαίνουμε ότι αποκαλούν τον Καποδίστρια εχθρό τους και Άγιο Ιωάννη της
    Αποκάλυψης. Έτσι τον ονομάζει ο Μέττερνιχ γιατί δεν πήγαινε σε χορούς, δεν έπινε δεν
    είχε ανθρώπινες αδυναμίες, ήταν προσηλωμένος στον στόχο του, ένας καλόγερος ο οποίος
    εισβάλει στα σαλόνια της Ευρώπης εκείνης της εποχής. Δεν μπορούσες να τον πιάσεις
    πουθενά γιατί δεν συμμετείχε στο διεφθαρμένο κλίμα των ευγενών. Τον μισεί θανάσιμα ο
    Μέττερνιχ, θέλει να τον δει νεκρό. Εκεί λοιπόν στο συνέδριο της Aix-la-Chapelle περνάει
    η γνώμη του Καποδίστρια, αποσύρονται οι δυνάμεις της Αυστρίας από τη Γαλλία, η
    οποία απαλλάχτηκε από όλα τα βάρη. Ουσιαστικά σφραγίζεται η πολιτική η οποία κάνει
    την Γαλλία ένα ισχυρό κράτος μέχρι σήμερα. Μπορεί να μην ήταν το ίδιο ισχυρό αν ένα
    μεγάλο μέρος της άνηκε στην Αυστρία εκείνη την εποχή ή αν είχε εξωθηθεί σε μεγάλες
    αποζημιώσεις.

    Στο ίδιο συνέδριο ο Καποδίστριας ζήτησε την κατάργηση της δουλείας, στις Αμερικανικές
    αποικίες. Τεράστιο είναι το πρόβλημα. Από την Αφρική φεύγουν καράβια που ναυλώνουν
    οι δουλέμποροι, με παιδάκια και νέους για την Αμερική. Στέλνει λοιπόν ο Καποδίστριας
    στον πρόεδρο Τζάκσον επιστολή λέγοντας του «εσείς που ψηφίσατε το πιο φιλελεύθερο
    σύνταγμα, πώς διατηρείτε τη δουλεία;» Δεν το καταλαβαίνει ο Τζάκσον γιατί είναι και
    οικονομικό το θέμα. Προτείνει λοιπόν ο Ρώσος υπουργός τη δημιουργία της Αφρικανικής
    Ένωσης. Προτείνει ακόμα να κατέβει ο Ρωσικός στόλος στη Μεσόγειο για να σταματήσει
    τα δουλεμπορικά, προτείνει ανάληψη δράσης. Ακόμα δεν έχω καταλήξει αν είναι τόσο
    μεγάλη η ανθρωπιστική διάσταση στη σκέψη αυτού του ανθρώπου ή αν το έκανε για να
    κατεβάσει ρωσικό στόλο στη Μεσόγειο ο οποίος είναι πολύ χρήσιμος στις επαναστάσεις των
    Ελλήνων. 40 χρόνια μετά δικαιώθηκε ο Καποδίστριας, δημιουργείται η Αφρικανική Ένωση
    και καταργείται η δουλεία.